مقدمه

الگو های یادگیری سنتی و صد اول :

روش های سنتی به روش هایی گفته می شود که اکثر مدارس دنیا در طول تاریخ آموزش و پرورش از آن استفاده کرده اند و امروزه نیز یکی از متداولترین روشهای حاکم بر مدارس هستند مهمترین این روش ها روش حفظ و تکرار ، سخرانی ، پرورش و پاسخ ، روش نمایشی ، ایفای نقش ، گردش علمی ، بحث گروهی و روش آزمایشی است . الگو های تدریس در واقع الگو های یاد گیری هستند ما با استفاده از الگو ها در حالی که به شاگردان در کسب اطلاعات ، نظرات ، مهارت ها ، راه ملی تفکر و ابزار ابراز نظر خود کمک می کنیم .

نمونه یادگیری را نیز به آنان می آموزیم . در واقع مهمترین نتیجه دراز مدت آموزش فرایند یادگیری می باشد .

روش های تدریس به دو دسته کلی تقسیم می شوند . روش هایی که متکی بر یافته های روان شناسی و علوم تربیتی جدید می باشند یا روش های نویسی نامیده می شوند و روش هایی که در گذشته بسیار دور به کار می رفته اند که به روش های تاریخی و سنتی معروفند .

از میان روش های تاریخی و سنتی دور پیش از سایر روش ها در ایران شهرت دارند یکی روش سقراطی و دیگر روش مکتبی .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1) روش سقراطی یا پرسش و پاسخ :

سقراط فیلسوف شهید پویانی که در فاصله سال های 470-399  قبل از میلاد مسیح می زیست . روش سقراطی از مشهور ترین روش های بحثی است و جنبه تاریخی دارد .

سقراط روش ویژه ای را برای اثبات سهو و خطا و رفع شبهه از اذهان به کار می برد . وی به وسیله سوال و جواب و مجادله ، پس از آن که خطای مخاطب را ظاهر می کرد ، به همان ترتیب ، مکالمه و پرسش و پاسخ را دنبال کرده ، تا به کشف حقیقت نائل آید .

در روش سقراطی معلم صحبت نمی کند ، بلکه او سوال می کند و شاگردان سخن می گویند .

اما سوال ها به گونه ای تنظیم و مطرح می شوند که شاگرد را از جهل خویش نسبت به موضوع آگاه می گردانند و اندیشه او را برای دست یابی به حقیقت ژرفا می بخشند ، روش سقراط از چند ویژگی بر خوردار است : 1) نخستین هدف سقراط ، کنکاش در باره مسئله مورد نطر بود . سقراط به آموختن حقایق ویژه و مسائل جزئی کمتر اهمیت می داد . زیرا قصدش این بود که مهارت  شاگردان برای کشف حقایق پرورش یابد . 2) همانطور که اشاره شد ، در روش سقراطی ، نقش معلم عمدتاً شامل پرسیدن و نقش شاگرد در سازماندهی و بکارگیری دانش و تجربه گذشته خود برای پاسخ دادن به سوال ها بود 3) روش سقراط نه تنها روش جدولی

 ( دیالکتیک ) و شامل کنش متقابل بین شاگرد و معلم بود ، بلکه استقرایی نیز بود ، یعنی از جزئیات به کلیات می رسید .

تحلیل گران روش سقراطی را تا حدودی به روش های روانکاوی عصر حاضر تشبیه کرده اند .

سقراط معمولاً بحث خود را با یک سوال عادی درباره مفاهیمی از قبیل شهامت ، عدالت ، پرهیزگاری ، تقوا و غیره آغاز می کرد و به تدریج به شاگردان می فهماند که درست در نقطه ای که آنها بیش از حد خود را دانا می پنداشتند ، جاهل و نادان بودند شاگردانش در آغاز بحث از سقراط می رنجیدند اما بعد از خویشتن شرمسار می گشتند . اما پس از این که خشم درونی  آنها فرو
می نشست ، برای خودکاری آماده می شدند . پاره ای از صاحبنظران بر این باورند که روش سقراط ، روش تدریس نیست بلکه روشی اکتشافی است . سقراط در روش خود ، هدف های آموزشی ویژه ای برای شاگردان خود در نظر داشت ، بلکه می خواست آنان کاوشگران خوبی تربیت شوند .

جدل سقراط با با اتو فرون : چند رساله راجع به یحث و جدل سقراط در ارتباط با محاکمات و اتهامات او وجود دارد که یکی از آنها مجادله با اتو فرون است  که برای آشنایی بیشتر با روش سقراط ، آن را در اینجا می آوریم . همانطور که گفتیم سقراط بحث خود را با یک سوال درباره تعریف یک مفهوم آغاز می کند .

سقراط : عمل صالح چیست و عمل ناصالح کدام است  ؟

اتوفرون : عمل صالح همین کاری است که من انجام می دهم ، یعنی تحت پی گرد قرار دادن هر کسی که متهم به قتل ، توهین به مقدسات ، یا جنایات متشابه باشد ، حال خواه این فرد ، پدر یا مادر و یا هر کس دیگری باشد ، تفاوت نمی کند .

سقراط : من در انتظارم تا پاسخ دقیق تری از شما بشنوم ، پاسخی که دوست من ، هنوز به سوالم
نداده اید . عمل صالح چیست ؟ هنگامی که این سوال را با شما مطرح کردم ، فقط جواب دادید که عمل صالح کاری است که شما می کنید ، پدر خود را به جنایت متهم می سازید .

اتوفرون : سقراط ، آنچه گفتم درست بود .

سقراط : فراموش نکن که من از شما نخواستم که دو یا سه نمونه از عمل صالح را برایم مثال
بیاورید ، بلکه خواستم مفهوم کلی آن را که موجب تا برخی اعمال را صالح  بدانیم توضیح دهید . آیا به خاطر نمی آورید که یک معیار وجود داشت که هر عمل صالحی را صالح و هر کردار ناصالحی را ناصالح می ساخت ؟

اتوفرون : چرا به خاطر می آورم .

سقراط : به من بگو که ماهیت این اندیشه چیست ؟ آنگاه من معیاری خواهم داشت که می توانم آن را مد نظر قرار دهم و به وسیله آن اعمال را بسنجم ، خواه این اعمل از شما سر بزند یا از فرد
دیگری ، آنگاه خواهم توانست بگویم که فلان عمل صالح و فلان کردار ناصالح است .

اتوفرون : پ ، عمل صالح ، کرداری است که خدایان آن را گرامی می دارند و عمل ناصالح عملی است که بسند آن نیست .

سقراط : پس قبول کن که خدایان ، همچون انسان ها در مورد خوبی و بدی و خیر و شر دیگران توافق ندارند . اکنون که این را قبول کردی ، می توان گفت چرز هایی را که برخی خدایان می پسندند ، همان چیز ها را خدایان دیگر نمی پسندند .

اتوفرون : درست است .

سقراط : و با این اندیشه آیا یک چیز در عین حال می تواند هم صالح و هم ناصالح باشد ؟

اتوفرون : بلی حق با شماست .

 

2) نظام مکتبی در ایران :   

نظام آموزشی مکتبی نیز جنبه تاریخی و سنتی دارد . این نظان از چند اصل و روش تشکیل شده
است :

آزادی ها :

مکتب که فلسفه آن   با سواد شدن است ، یک نوع نظام آموزش ابتدایی مبتنی بر آزادی است . این آزادی با نظام زندگی روستایی و کشاورزی کاملاً سازگار بوده و با واقعیتخای زندگی اجتماعی و شرایط خواص زندگی مردم انطباق کامل داشته است . آزادی عمل در مکتب خانه های قدیم را در چند مقوله می توان طبقه بندی کرد :

آزادی سنی :

با وجود این که مکتب به کودکان گروه سنی 6 تا 10 ساله تعلق داشته است ، ولی این حد « یک حد طبیعی » است  که آزادانه مشخص می شده ، و به صورت یک « قید رسمی و قانونی » و غیر قابل تغییر نبوده است . هر فرد با توجه به شرایط خاص زندگی فردی ، خانوادگی  و شغلی می توانسته است ، زمان آغاز تحصیلات ابتدایی خود را آزادانه انتخاب نماید .

آزادی شروع :

افزون بر آزادی سنی ، زمان ورود به مکتب نیز آزادانه تعیین می شد و کودک در هر فصل و زمانی از سال و حتی هر ماه یا روز  و هر ساعت که می توانست مکتب را به روی خود باز می یافت .

آزادی مدت تحصیل :

این اصل مبتنی بر وجود اختلاف در استعداد یادگیری افراد است . از اینرو ، مکتب نه تنها کودک را آزاد می گذارد که از هر سنی که می خواست و می توانست تحصیل را آغاز کند ، بلکه این آزادی را نسبت به او می داد که در هر مدتی که می توانست درسها را بیاموزد و دوره مکتب را تمام کند ، منتهی هر چه زودتر ، بهتر و افتخار آمیز تر .

اصل آزادی فردی :

مکتب بر خلاف مدارس کنونی ، بر حسب هفته ، ماه فصل و سال کلاس بندی و برنامه ریزی ثابت ندارد . هر شاگردی می تواند بر حسب زمانی که شروع کرده است و استعدادی که در فراگیری دارد آهنگ  پیشرفت درسی خود را تنظیم کند . بدین گونه هر فرد در عین حال که در جمع است خود استقلال دارد . البته ، اکثریت شاگردان درس مشترکی دارند ، ولی افراد استثنایی که قدیمی ترند
دیر تر آمده اند ، با استعدا ترند کم هوش ترند ، یا با معلومات بیشتری که در خارج فرا گرفته اند و یا اساساً جزء کودکان معلول  ذهنی و جسمی به حساب می آیند در جاشیه جمع و یا برنامه فردی کار می کند .

خلیفه :

وضع معرض پذیرش آزاد شاگرد ، اختلاف سطح شاگردان ، تنوع درسها اختلاف سن معلم مکتب و نوآموز ، نیاز بیشتر کودکان به سرپرستی ، کمک ، پاسخ به سوالات رسیدگی به تازه واردین و سایر مسائل ، وجود مقامی را به نام « خلیفه » ایجاب می کند . خلیفه دستیاری است که از میان شاگردان انتخاب می شود تا در کلیه امور و به معلم و به همکلاسان خود یاری رساند .

درس ها :

درس های مکتب بر اساس دو پایه اصلی مذهبی و فرهنگ انتخاب  می شود .

قرآن قرآن به عنوان سنگ زیر بنای معنویت ایران ، کتاب اصلی تعلیم مکتب است . عمّ جزء ، فصل اول قرآن از آن رو که شامل کوچکترین سوره های قرآن است و کسی که این فصل را بخواند ، قرائت تمامی قرآن برایش ساده می شود ، نخستین مطلب آموزشی برای فراگیری قرآن کریم است . اگر شاگرد بتواند ، درس قرآن را تا سوره « الرحمن » ادامه می دهد و حتی در صورت امکان تا پایان قرآن درس می گیرد .

برای آشنایی با مذهب شیعه ، در برخی مکتب ها ، کتب شعری ، چون طوفان و محرق البکاء خوانده می شد و منابع درس فارسی عبارت بودند از گلستان سعدی ، دیوان حافظ و موش و گربه  
عبید زاکانی . در سطوح بالاتر ، به منظور غنی شدن در ادبیات آشنایی با مقدمات عربی ، که قالب کلمات آن در فارسی به کار می رود از کتاب « نصاب الصبیان » که لغتنامه منظومی از عربی به فارسی است استفاده می شد . در  مکتب هایی که ملاّی با سوادی مسئول آن بود ، کتاب « معراج السَّعاده » از مرحوم ملا احمد نراقی که کتاب مشهور در اخلاق است تدریس می شد .

در این قسمت به معرفی روش ها می پردازیم . که برخی از این روش ها مانند روش سخنرانی و روش توضیحی سابقه تاریخی دارند . اما از آنجایی که هنوز در اغلب نظام های جهانی آموزش و پرورش متداول هستند و با روش های کاملاً جدید در هم آمیخته اند ، جزء روش های نوین نیز به حساب می آیند . روش مباحثه یکی از کهن ترین روش هایی است که در ملول تاریخ تعلیم و تربیت به کاررفته است .

 

 

روش توضیحی یا مباحثه :

روش توضیحی غبارت است از انتقال مستقیم اطلاعات به دانش آموزان  با استفاده از مطالب چاپی
( کتاب و جزوه ) و یا به وسیله سخنرانی . در این روش معلم مطالب درسی کتاب ،  جزوه یا غیره را برای دانش آموزان توضیح می دهد . در روش توضیحی معلم هم اصول و هم راه حل مسائل را  ارائه می کند و تمامی مطالب را که باید آموخته شود به دانش آموزان عرضه می دارد . بر خلاف روش اکتشافی ، در روش توضیحی معلم از دانش آموزان نمی خواهد که به طور مستقل حقایق را کشف کند . کتاب های درسی معمولاً به شیوه توضیحی نوشته می شوند.

سخنرانی هایی که در سالن های اجتماعات ایراد می شود نمونه ای از روش توضیحی است . امروزه چون از ترکیب روش های مختلف استفاده می شود . نمی توان نمونه کاملی از روش توضیحی
ارائه داد .

از جمله محاسن روش توضیحی این است که می توان مجموعه کاملی از حقایق ، اصول و مفاهیم را به شیوه ای منسجم به دانش آموزان آموخت . به عبارت دیگر ، این روش فرصت مناسبی در اختیار دانش آموز قرار می دهد تا اطلاعات منظم و سازمان یافته ای را از معلم دریافت کند ؛ کاری که از عهده فرد کم اطلاع و کم تجربه ، مثلاً دانش آموز ، ساخته نیست . محدودیت این روش آن است که دانش آموز مطالب را حاضر و آماده دریافت می کند و در کشف حقایق ، فعال نیست .

همچنین ناچار است مطالبی را که به وی عرضه می شود به زور تکرار حفظ کند .

مهارت توضیح :

معلم بدین منظور مطالب و مشکلات درسی را برای دانش آموزان توضیح می دهد که نکات مبهم و مشکل درس بهتر تفهیم شوند . توضیح خوب آن است که دقیق بوده و شامل نکات اصلی مطلب مورد نظر باشد . توضیح هر چقدر ساده و کوتاه باشد بهتر است ، زیرا شنونده به آسانی و با سرعت بیشتری مطالب را درک می کند . استفاده از مثال ها ، تصاویر ، فیلم و سایر وسایل توضیح ،
یک مطلب را جالب ، ساده و منطقی می سازد . معلم باید دقت و علاقه به سخنان دانش آموزان و سوال هایی که مطرح  می کنند گوش داده و از کلام و عقاید خود آنها در تشریح مطالب کمک بگیرید . همچنین لازم است که معلم طرز توضیح دادن و گوش دادن را به دانش آموزان یاد بدهد . پاسخ سوال های زیر ، مهارت گوش دادن و توضیح را تقویت می کند :

1ـ نکات اساسی و اصلی مطلب کدامند ؟ 2ـ دلایل سخنگو و حقایقی که عنوان می کند چیست ؟
3ـ مزایای مطلب بیان شده چیست ؟ 4 ـ نکات اضافی و خارج از موضوع کدامند ؟

برای تمرین و تقویت مهارت های گوش دادن و توضیح ، هنگامی که فردی در حال سخنرانی است سوال های فوق را روی کاغذ بنویسید و مطالبی را که وی ایراد می کند در رابطه با این پرسش ها تجزیه و تحلیل کنید .

ارزشیابی مهارت توضیحی :

ارزش یابی مهارت توضیح به دو صورت می توان انجام شود و هدف ، امجام کار علمی و تمرین معلمی است . شما می توانید در یک کلاس عادی درس حضور یابید و به عنوان تمرین ، مهارت توضیح معلمی را که در حال تدریس است ارزش یابی کنید .

همچنین می توانید هنگامی که خود وی به طور تمرینی تدریس می کنید از همکلاسان خود بخواهید که با استفاده از جدول زیر مهارت توضیح او را ارزش یابی کنند .

                      ملاک های ارزش یابی

5

4

3

2

1

1 ـ توضیح معلم روشن و قابل درک بود

 

 

 

 

 

2 ـ توضیح ، نکات اصلی و اساسی را در بر داشت

 

 

 

 

 

3 ـ توضیح ، کافی و دقیق بود

 

 

 

 

 

4 ـ توضیحات ساده و کوتاه بود

 

 

 

 

 

5 ـ برای توضیح از مثال ، تصویر و غیره استفاده می شد

 

 

 

 

 

6 ـ معلم با دقت به سخنان دانش آموزان گوش می داد و به هنگام توضیح از گفتار آنها استفاده می کرد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روش سخنرانی :

همانطور که گفتیم ، روش سخنرانی جزء روش توضیحی محسوب می شود . اما از آنجا که این روش سابقه و هویت تاریخی دارد ، به عنوان روشی مستقل از آن نام می بردند . در روش سخنرانی ، همانطور که از نام آن بر می آید ، از بیان شفاهی برای توضیح و تفهیم مطالب استفاده می شود .

ویژگی های روش سخنرانی :

در روش سخنرانی معلم کم و بیش بدون وقفه در کلاس صحبت می کند . شاگردان به سخنان معلم گوش می دهند ، یادداشت بر می دارند ، و سپس درباره سخنان معلم می اندیشند ، ولی با او گقتگو نمی کنند . در نهایت امر ممکن است بین معلم و شاگرد چند سوال و جواب ردوبدل شود . اما این سوال ها و پاسخ ها برای روشن شدن منظور است و جنبه بحث و تبادل نظر ندارد. اساس  و هدف تدریس از طریق سخنرانی ، ارائه اطلاعات از سوی معلم به شاگردان است . اغلب سخنرانی های دانشگاهی و بسیاری از درسهای دوره دبیرستان از این نوعند .

در این قبیل سخنرانی ها استاد یا معلم ترجیح می دهد که سخنانش قطع نشود و تا پایان ادامه یابد . اینگونه سخنرانی ها را می توان به مطالب و سخنانی که از طریق رادیو و تلوزیون  به طور یک طرفه ایراد می شود تشبیه کرد . در سطوح بالاتر ، سخنرانی ها حالت وعظ و خطابه هایی به خود
می گیرند که در محافل دینی ایراد می شوند .

مراحل سخنرانی :

سخنرانی هر قدر مفصل یا مختصر باشد دارای سه بخش به شرح ذیل است :

1) بخش مقدماتی :

در این بخش از سخنرانی معلم  زمینه را برای ارائه مطلب آماده می سازد  و برای این کار از مهارت آماده سازی استفاده می کند . سپس موضوع سخنرانی و برنامه ای که برای آن تدارک دیده  است  را اعلام می کند . به عنوان مثال ، پس از آماده سازی دنش آموزان می گوید که موضوع سخنرانی ما در درس تاریخ درباره « نهضتهای آزادیبخش » است شما نکات مهم را یاد داشت کنید ، در پایان نیز ده دقیقه برای پاسخ به سوالها اختصاص خواهد یافت .

 

 

 

 

 

2) بخش میانی :

 در این بخش ، معلم اطلاعات و نکات لازم را درباره موضوع بیان می کند . بیشترین وقت سخنرانی صرف این بخش می شود .

3) بخش پایانی :

در بخش پایانی معلم مطالب و اطلاعات ارائه شده را به یکدیگر ربط می دهد ، مطالب را جمع بندی و خلاصه می کند ، به سوالات پاسخ می دهد و در صورت لزوم برای آنها تکلیف درسی تعیین می کند و سخنرانی خود را بایک اختتام مناسب پایان می بخشد . جملاتی که برای اختتام انتخاب می شوند باید کوتاه ، برانگیزاننده و با روح بیان شوند . مثال : جمله زیر می تواند یک اختتام کوتاه محسوب شود : « یقین دارم که با این سخنان ، تلاش شما برای آموختن.

روش حفظ و تکرار :

روش حفظ و تکرار یکی از قدیمی ترین روش های آموزشی است . در این روش ، به حافظه سپردن مطالب و تکرار و پس دادن آن مهمترین کار به شمار می رود . معلمی که بر محتوای درس مسلط است ، تمام یا قسمتی از آن را بیان می کند و سپس انتظار دارد که شاگردان همان مطالب را به وسیله تمرین و تکرار به خاط بسپارند تا در جلسه آینده و یا در هنگام امتحان به او پس بدهند . در واقع در این روش تدریس عبارت است از : ارائه مفاهیم به صورت شفاهی یا کتبی از طرف معلم و تکرار و حفظ کردن و پس دادن آن توسط شاگردان . اغلب پاداش و تنبیه از عوامل ایجاد انگیز در این روش ایست ، بویژه ترس از امتحان از وسایل مهم تحریک یادگیری شاگردان محسوب می شود . ارزشیابی در این روش تنها به منظور سنجش حافظه و میزان تسلط شاگردان بر محتوا صورت
می گیرد .

در این روش ، انضباط بسیار سخت و آمرانه است . روابط معلم و شاگرد رسمی و بر اساس احترام و ترس بنا می شود . هذف اصلی در این روش ، پرورش نیرو های مجرد ذهنی است . مفاهیم حفظ شده در این روش ارتباطی با دنیای کار و فعالیت ندارد و یادگیری بیشتر بر اساس تمرین و تکرار صورت می گیرد .  

 

 

 

 

 

روش نمایشی ( نمایش علمی ) :

روش نمایشی بر مشاهده و دیدن استئار است . در این روش ، افراد مهارت های خاصی را از طریق دیدن فرا می گیرند و معلم طرز کاربرد وسیله ای یا چگونگی ساختن یک شیء را نشان می دهد . شاید این اولین روشی باشد که بشر به کار برده است و در صورت نداشتن امکانات کافی ، شاید مناسب ترین روش برای آموختن مهارت ها باشد ؛ زیرا با استفاده از این روش ، معلم می تواند  مهارتی را به تعدا زیادی از شاگردان و در طی زمانی کوتاه ارائه دهد . مهمترین حسن این روش به
کارگیری اشیاء حقیقی و واقعی در آموزش است . البته به این روش به تنهایی  به کار نمی رود و معلم ضمن ارائه روش نمایشی ، ناچار به استفاده از روش سخنرانی نیز هست . از روش نمایشی برای درس هایی که جنبه علمی و فنی دارند بیشتر استفاده می توان کرد  . روش نمایشی از چهار مرحله تشکیل شده است .

 روش ایفای نقش :

روش ایفای نقش را می توان برای تجسم عینی موضوعات و درس هایی که برای نمایشنامه مناسب هستند ، به کار گرفت . در این روش ، فرد یا افرادی از شاگردان موضوعی را به صورت نمایشنامه اجرا می کنند .

ایفای نقش ـ به معنایی که در این جا به کار می رود ـ به مهارت های خاص هنری مانند بازیگری در تئاتر و سینما نیازی ندارد ، بلکه معلم بنا به موقعیت ، هدف و موضوع مورد نظر به عنوان یک روش از آن استفاده می کند . از ویژگیهای ممتاز روش ایفاینقش این است که مشاهده کنندگان (شاگردان) با عملیات نمایشی و ایفا گران نقش ارتباط عاطفی بر قرار می کنند و با هیجان مراحل نمایش را
می بینند و خود را در صحنه احساس می کنند . چون تمرکز حواس و ارتباط عاطفی در این روش زیاد است ، یاد گیری بهتر و موثر تر انجام می گیرد .

افرادی که در روش ایفای نقش شرکت دارند عبارت اند از :

1) معلم یا مسئول اجرا :   

برنامه ریزی ، فراهم کردن امکانات ، و مدیریت اجرایی ، عملیات و برنامه نمایش به عهده معلم است و اوست که در حقیقت ، کارگردان نمایش است .

2) ایفا گران نقش :

ایفا گران نقش شاگردانی هستند که به طور داوطلب یا انتخابی در برنامه شرکت می کنند . این افراد الزاماً نیازی به داشتن تجربه و ذوق هنری در زمینه نمایش ندارند .

3) مشاهده کنندگان :

سایر شاگردان جزء مشاهده کندگان به حساب می آیند . این افراد در جریان یا پایان نمایش
می توانند درباره عملیات نمایش اظهار نظر ، سوال یا بحث کنند .

مراحل اجرای روش ایفای نقش :

در اجرای روش ایفای نقش ، معمولاً باید مراحل زیر دنبال شود :

1) تعیین موضوع و نوشتن آن به صورت نمایشنامه ؛

2) فراهم کردن شرایط و وسایل لازم برای اجرای نمایشنامه ؛

3) تعیین نقش هایی که باید ایفا شوند ؛

4) آماده کردن فرا گیران برای ایفای نقش از قبیل گریم کردن  و تمرین دادن ؛

5) توضیح مختصر در مورد موضوع و هدف نمایش برای شاگردان ؛

6) اجرای نمایشنامه ؛

7) بحث درباره محتوا و چگونگی اجرای نمایشنامه و ارزشیابی نتایج آن .

روش گردش علمی :

روش گردش علمی گامی برای مطالعه جامعه است که با توجه به هدف های معین آموزشی ، از طرف معم و شاگرد طراحی و تنظیم می شود . اجرای این روش مستلزم توجه به نکات مختلفی است که معلم وشاگرد باید آنها را رعایت کنند . اولین مساله ای که باید مورد توجه واقع شود ، میزان ارزش ، ظرفیت و گردش علمی است . اگر انتظار داشته باشیم که از این روش نتایج خوبی حاصل شود ، باید قبل از اجرای طراحی بپردازیم تا در کسب هدف های آموزشی مطمئن تر باشیم .

روش گردش علمی را از نظر زمان می توان به چهار قسمت تقسیم کرد :

1) گردش علمی کوتاه مدت و سریع :

در این نوع گردش های علمی ، یک یا دو نفر از شاگردان در طول ساعت درسی انتخاب می شوند  تا تجربه ای را در خارج از کلاس کسب کنند ؛ مثلاً اگر سوال شود « درجه برودت برف چقدر
است ؟ » یا « مساحت باغچه مدرسه که به شکل مستطیل است چند متر مربع است ؟ » برای یافتن پاسخ می توان چند نفر از فراگیران را مامور کرد تا با وسایلی مانند یک بیل کوچک و دماسنج یا با یک متر نواری و دفتر و مداد ، پاسخ مسئله را عملاً در حیاط مدرسه که برف در آن نشسته است  یا باغچه در آن قرار دارد ، پیدا کنند . اگر چه این عمل ممکن است  بیش از چند دقیقه طول نکشد اما به دلیل این که این کار محیط کلاس را با محیط خارج از کلاس پیوند داده است ، گردش علمی نامیده می شود .

2 ) گردش علمی یک یا دو ساعتی :

با دادن یک طرح کلی می توان از دقایق  یک جلسه تدریس در خارج از کلاس استفاده کرد و تحقیقات اثر بخشی را در محیط مدرسه یا در اطراف آن انجام داد ،  مثلاً با توجه به مطالعه کتاب علوم می توان فراگیران را تجهیز کرد تا گلها و گیاهان حیاط مدرسه را مورد مطالعه قرار دهند و گزارش تهیه کنند .

3 )گردش علمی روزانه :

این نوع گردش علمی شامل موضوعاتی مانند بازدید از یک نمایشگاه یا کارخانه است و چون محیط مدرسه را با محیط زندگی واقعی شاگردان پیوند می دهد ، برای شاگردان بسیار مفید است ، اما ممکن است در دوره های  پیش دانشگاهی ، مانند راهنمائی و دبیرستان ، در روند برنامه های
مدرسه اخلال ایجاد کند . این صورت ، بهتر است گردش علمی در روز هایی که تعطیل رسمی است انجام گیرد .

4 ) گردش علمی هفتگی و ماهانه :

از گردش علمی هفتگی و ماهانه معمولاً در مدارس ابتدایی استفاده نمی شود . ولی فرا گیران دوره راهنمایی ، دبیرستان بویژه دانشگاه ها می توانند از این روش به خوبی استفاده کند .

روش بحث گروهی :

روش بحث گروهی گفتگویی است سنجیده و منظم درباره موضوعی خاص که مورد علاقه مشترک شرکت کنندگان در بحث است . روش بحث گروهی برای کلاسهایی قابل اجراست که جمعیتی بین 6 تا20 نفر داشته باشند . در صورت بالا بودن جمعیت کلاس ، باید انها را به گروه های کوچکتر تقسیم نمود یا از روش های دیگر استفاده کرد  . در این روش معمولاً معلم موضوع یا مسئله خاصی را مطرح می کند و شاگردان درباره آن به مطالعه ، اندیشه ، بحث ، . اظهار نظر می پردازند و نتیجه
می گیرند ؛ بنابراین ؛ بر خلاف روش سخنرانی ، در این روش، شاگردان در فعالیت های آموزشی فعالانه شرکت می کنند و مسئولیت یادگیری را به عهده می گیرند . آنان در ضمن مباحثه ، از اندیشه و نگرش های خود با ذکر دلایل متکی بر حقایق ، مفاهیم و اصول علمی دفاع می کنند . در اجرای صحیح بحث گروهی ، شاگردان باید توانایی سازماندهی عقاید و دیدگاه های خود ، انتقادات دیگران چه درست چه نادرست و ارز یابی نظر های مختلف را در ضمن بحث داشته باشند ، به عبارت دیگر ، روش بحث گروهی روشی است که به شاگردان فرصت می دهد تا نظر ها ، عقاید و تجربیات خود را با دیگران در میان بگذارند و اندیشه های خود را با دلایل مستند بیان می کنند .

روش آزمایشی ( آزمایشگاهی )

اساس این روش بر اصول یادگیری استوار است ؛ به این معنی که در این روش ، مستقیماً چیزی آموزش داده نمی شود ، بلکه موقعیت و شرایطی فراهم می شود تا شاگردان خود را از طریق آزمایش به پژوهش بپردازند و جواب مسئله را کشف کنند ؛ به عبارت دیگر ، روش آزمایشی فعالیتی است که در جریان آن ، شاگردان عملاً یا به کار بردن وسایل وتجهیزات و مواد خاصی درباره مفهومی خاص تجربه کسب می کنند .

آزمایش معمولاً در آزمایشگاه انجام می شود ، اما نداشتن آزماشگاه مجهز یا وسایل مناسب در مدرسه نباید دلیل بر عدم اجرای این روش باشد . . در بسیاری از موارد ، انجام دادن  آزمایش  وسایل چندان پیچیده ای مورد نیاز نیست و حتی این گونه وسایل را می توان به کمک شاگردان فراهم نمود. این روش برای موضوعات علوم تجربی روش بسیار مناسبی است ، ولی امروزه در روان شناسی و سایر علوم انسانی نیز از آن استفاده می شود .ین روش بر اصول یادگیری

روش آزمایشی ممکن است به منظور های مختلفی به کار رود ، مثلاً گاهی ممکن است این روش به منظور آشنا کردن شاگردان با جنبه های علمی یک مفهوم و زمانی به منظور فراهم آوردن  محیطی مناسب برای حل مسئله ای به کار گرفته شود .در هر صورت معلم باید جهت کلی فعالیت را مشخص کند و اطاعت و راهنمایی های لازم را در اختیار شاگردان قرار دهد . روش آزمایشی می تواند کیفیت یاد گیری را افزایش دهد  و حس کنجکاوی و تقویت نیرو اکتشاف و اختراع و پرورش تفکر انتقادی فراگیران بسیار مفید باشد و در شاگردان اعتماد به نفس و رضایت خاطر ایجاد کند .

روش آزمایشی می تواند فعالیت های آموزشی را برای فراگیران جالب توجه و شیرین نماید و در نتیجه کمتر آنان را خسته و بی حوصله کند .

نقش معلم در این روش هدایت شاگردان و نظارت بر کار آنان است . در آزمایشهایی که شاگردان با وسایل و مواد خطر ناک سر و کار دارند ، ممکن است به علت بی تجربه بودن شاگردان ، ضایعاتی به دستگاه ها وارد شود ، ینا بر این معلم باید چگونگی کار با دستگاه ها را دقیقاً برای آنان توضیح دهد و بر کارشان نظارت داشته باشد و در موارد خاصی که احتمال بروز خطر  زیاد است  یا دستگاه منحصر به فرد است ، معلم باید شخصاً به آزمایش بپردازید . البته در این صورت ، روش آموزشی روش نمایشی خواهد بود نه روش آزمایشی .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع و ماخذ :

1.       مهارت های آموزش و پرورش ( روش ها و فنون تدریس ) ، دکتر حسن شعبانی

2.       کلیات روش ها و فنون تدریس کد 1002 تالیف امان الله صفوی

3.       الگو های تدریس 2004 ، دکتر محمد رضا بهرنگی

4.   روش تدریس علوم اجتماعی ابتدایی کد 6005 ، ویژه مراکز تربیت معلم